Kısa cevap
Ortağın şirketten çektiği ve geri ödemediği para 131 Ortaklardan Alacaklar, ortağın şirkete verdiği borç 331 Ortaklara Borçlar hesabında izlenir. Şirket, ortağa kullandırdığı para için emsal faiz hesaplamak (adat) ve bunu %20 KDV’li fatura ile gelir yazmak zorundadır; aksi hâlde faiz tutarı transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü dağıtılmış kazanç sayılır, kurumlar vergisi matrahına eklenir ve ortağa dağıtılmış kâr payı gibi %15 stopaja tabi tutulur. 2026’da emsal ölçü olarak TCMB avans faiz oranı %39,75 kullanılır: 1.000.000 TL’nin 90 gün kullandırılması 99.375 TL faiz + 19.875 TL KDV demektir. Ters yönde, ortaktan alınan borçların hesap dönemi başındaki öz sermayenin 3 katını aşan kısmı örtülü sermayedir; bu kısma ödenen faiz gider yazılamaz. TTK 358’e göre pay sahibi, sermaye borcunu ödemedikçe ve şirket kârda değilse şirkete borçlanamaz; aykırılık 300 günden az olmamak üzere adli para cezası gerektirir.
131 ve 331 hesapları ne zaman kullanılır?
Tekdüzen hesap planında ortaklarla şirket arasındaki ana faaliyet dışı alacak ve borçlar iki ayrı hesapta izlenir: 131 Ortaklardan Alacaklar (şirket ortaktan alacaklı; ortağın çektiği para, ortak adına ödenen özel harcamalar) ve 331 Ortaklara Borçlar (şirket ortağa borçlu; ortağın şirkete koyduğu para, cebinden ödediği şirket giderleri, kararı alınmış ama ödenmemiş kâr payı). Vadesi bir yılı aşanlar 231 ve 431 hesaplarına alınır. Bu hesaplar “geçici park yeri” değildir; her hareket belgeye (dekont, karar, fatura) dayanmalı ve bakiye dönem sonunda yorumlanmalıdır.
| İşlem | Hesap | Vergi boyutu |
|---|---|---|
| Ortak şirket hesabından kendi hesabına para çekiyor, belge yok | 131 borç / 102 alacak | Adat faizi + %20 KDV; TTK 358 yasağı |
| Ortağın özel harcaması şirket kartıyla ödendi | 131 borç / 102 alacak (gider yazılmaz) | Gider yazılırsa KKEG + KDV indirimi reddi; adat |
| Ortak, şirketin faturalı giderini kendi cebinden ödedi | 770 + 191 borç / 331 alacak | Belge şirket adına olmalı; ödeme banka dekontuyla |
| Ortak şirkete borç para verdi (faizsiz veya faizli) | 102 borç / 331 alacak | Öz sermayenin 3 katını aşan kısım örtülü sermaye; faiz ödenirse ortak için MSİ |
| Genel kurul kâr dağıtımına karar verdi, ödeme sonra | 570 borç / 331 (kâr payı) + 360 (stopaj %15) alacak | Stopaj, kâr payının ödendiği veya 331’e kaydedildiği (hesaben ödeme) anda doğar |
| Sermaye taahhüdünün ödenmemiş kısmı | 501 Ödenmemiş Sermaye (131 değil) | TTK 358: taahhüt ödenmeden ortak şirkete borçlanamaz |
| Kasa bakiyesi fiilen olmayan para kadar şişkin | İncelemede 131 sayılır | Adat faizi tarhiyatı; fiktif kasa riski |
Ortağın çektiği paraya neden faiz hesaplanır?
KVK 13, ödünç para alınıp verilmesini “her hâl ve şartta” mal veya hizmet alım-satımı sayar ve ilişkili kişiyle (ortak, ortağın eşi, üstsoy-altsoyu, üçüncü derece dahil yansoy ve kayın hısımları, ortağın en az %10 pay sahibi olduğu şirketler) emsale aykırı bedelle yapılan işlemi transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı olarak tanımlar. Bir şirket, ilişkisiz bir kişiye faizsiz para vermeyeceği için ortağa faizsiz para kullandırmak emsale aykırıdır. Emsal faiz için önce iç emsale bakılır: şirket aynı dönemde banka kredisi kullanıyorsa o kredinin faiz oranı (1 Seri No.lu Transfer Fiyatlandırması Tebliği, Örnek 6). Kredi yoksa dış emsal, yani aynı dönemde benzer koşullarda bankaların uyguladığı ticari kredi faizidir; uygulamada ve vergi incelemelerinde TCMB’nin avans işlemlerinde uyguladığı faiz oranı asgari ölçü olarak kullanılır: 20.12.2025’ten itibaren yıllık %39,75 (reeskont %38,75). Oran yıl içinde değişirse adat, oranın geçerli olduğu gün sayısına göre bölünerek hesaplanır.
Vergi boyutunun yanında ticaret hukuku boyutu vardır: TTK 358’e göre pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ödemedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz; pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve yakınları hiç borçlanamaz (TTK 395/2). Her iki hüküm limited şirketlere de uygulanır (TTK 644). Aykırı biçimde ortağa borç verenler 300 günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır (TTK 562/5). Yani “adat hesaplayıp faturasını kestim” demek vergi tarafını çözer, ticaret hukuku tarafındaki yasağı kaldırmaz.
Adat faizi nasıl hesaplanır? 2026 örneği
Adat, bakiyenin kullanıldığı gün sayısıyla çarpımıdır; faiz, toplam adatın yıllık faiz oranıyla çarpılıp 36.000’e bölünmesiyle bulunur (360 gün esası; 365 gün esasında 36.500’e bölünür, fark küçüktür). Hesap, her bakiye değişiminde yeni bir satır açılarak yapılır ve en geç her geçici vergi dönemi sonunda (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül, 31 Aralık) faturaya bağlanır; yıl sonunda tek fatura kesmek geçici vergi matrahlarını eksik bırakır.
Formül
Adat = bakiye × gün sayısı · Faiz = toplam adat × yıllık oran ÷ 36.000 · KDV = faiz × %20.
Örnek: 2026’da şirketin banka kredisi yok, oran TCMB avans %39,75
Ortak 15 Ocak’ta 600.000 TL, 10 Nisan’da 400.000 TL çekti; 30 Haziran’da 300.000 TL iade etti; 31 Aralık’a kadar başka hareket yok.
Sonuç
Toplam adat 260.800.000; faiz 260.800.000 × 39,75 ÷ 36.000 = 287.966,67 TL; KDV 57.593,33 TL; fatura toplamı 345.560,00 TL ortağın cari hesabına borç yazılır.
| Dönem | Bakiye (TL) | Gün | Adat (bakiye × gün) |
|---|---|---|---|
| 15.01.2026 – 10.04.2026 | 600.000 | 85 | 51.000.000 |
| 10.04.2026 – 30.06.2026 | 1.000.000 | 81 | 81.000.000 |
| 30.06.2026 – 31.12.2026 | 700.000 | 184 | 128.800.000 |
| Toplam | — | 350 | 260.800.000 |
| Faiz (× 39,75 ÷ 36.000) | — | — | 287.966,67 TL |
| KDV %20 | — | — | 57.593,33 TL |
Faiz, ortağa kesilen faturada “ortaklar cari hesabı faizi” olarak gösterilir; ortak KDV mükellefi olmadığı için KDV ortağın üzerinde kalır. Şirket bankadan aldığı krediyi aynı faiz ve masrafla ortağa aktarmışsa bu bir yansıtmadır; ilave faiz hesaplanmaz ve GİB uygulamasında KDV aranmaz. Kendi kaynağından para kullandırmak ise finansman hizmetidir (KDVK 1/1) ve faiz %20 KDV’ye tabidir.
Adat faizinin ve cari hesap hareketlerinin yevmiye kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Fiş No: 1 15.01.2026 | ||
| 131 Ortaklardan Alacaklar | 600.000,00 | |
| 102 Bankalar | 600.000,00 | |
| Ortağın şirket banka hesabından kendi hesabına 600.000 TL çekmesi | ||
| Toplam | 600.000,00 | 600.000,00 |
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Fiş No: 2 31.12.2026 | ||
| 131 Ortaklardan Alacaklar | 345.560,00 | |
| 642 Faiz Gelirleri | 287.966,67 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 57.593,33 | |
| 2026 yılı adat faizi faturası — 260.800.000 adat × %39,75 ÷ 36.000 + %20 KDV | ||
| Toplam | 345.560,00 | 345.560,00 |
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Fiş No: 3 20.03.2026 | ||
| 770 Genel Yönetim Giderleri | 60.000,00 | |
| 191 İndirilecek KDV | 12.000,00 | |
| 331 Ortaklara Borçlar | 72.000,00 | |
| Ortağın şirketin 60.000 TL + KDV'lik kırtasiye faturasını kendi kartıyla ödemesi | ||
| Toplam | 72.000,00 | 72.000,00 |
Kayıt neden böyle yapıldı?
Adat faturası ortağın borcunu artırır (131), faiz 642‘de kurum kazancına girer, KDV 391 ile o ayın 1 No.lu KDV beyannamesinde beyan edilir. Ortağın cebinden ödediği şirket gideri belge şirket adına düzenlenmişse gider ve KDV indirimi geçerlidir; ortağa olan borç 331’de bekler ve dekontla ödenir. Aynı ortağın hem 131’de hem 331’de bakiyesi varsa dönem sonunda mahsup edilip tek bakiye üzerinden adat hesaplanması yaygın uygulamadır; ancak mahsubun belgeli (ortaklar kurulu kararı) yapılması gerekir.
Adat hesaplanmazsa ne olur? Örtülü kazanç dağıtımının bedeli
Vergi incelemesinde 131 bakiyesine (ve fiilen olmayan kasa bakiyesine) emsal faiz yürütülür. Örnekteki 287.966,67 TL faiz için sonuç şöyledir: (1) faiz kurum kazancına eklenir, %25 kurumlar vergisi 71.991,67 TL (KVK 11/1-c); (2) tutar hesap döneminin son günü itibarıyla ortağa dağıtılmış net kâr payı sayılır (KVK 13/6), brüte tamamlanır (287.966,67 ÷ 0,85 = 338.784,31 TL) ve %15 stopaj 50.817,65 TL tarh edilir (GVK 94/6); (3) faiz üzerinden %20 KDV 57.593,33 TL tarh edilir; (4) her biri için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi eklenir (transfer fiyatlandırması belgelendirme yükümlülükleri tam ve zamanında yerine getirilmişse vergi ziyaı cezası %50 indirimli). Ortak yönünden de düzeltme yapılır: kâr payı sayılan tutar ortağın beyanına girebilir. Yurt içi ilişkili kişi işlemlerinde örtülü kazanç için Hazine zararı şartı aranır (KVK 13/7); ortak gerçek kişi olduğunda vergilenmemiş faiz Hazine zararıdır.
Şahıs işletmelerinde durum farklıdır: GVK 41‘e göre işletme sahibinin, eşinin ve çocuklarının işletmeden çektiği paralar gider yazılamaz; sahibin işletmeye koyduğu sermaye ve cari hesap alacağı için yürütülen faizler de gider sayılmaz. Çekişler için adat faturası kesilmez, sermaye hesabından düşülür; ancak eşi, çocukları ve ortağı olduğu şirketlerle emsale aykırı işlem yapması hâlinde fark işletmeden çekilmiş sayılır (GVK 41/5).
Ortaklara borçlar (331) ve örtülü sermaye sınırı
Ters yönde, ortak şirkete para verdiğinde iki soru vardır. Faiz ödenecek mi? Ortak gerçek kişiyse faizsiz borç vermesi şirket için sorun değildir; ortak da elde etmediği faiz üzerinden vergilenmez. Faiz ödenirse şirket için finansman gideri (780), ortak için alacak faizi olarak menkul sermaye iradıdır (GVK 75/6); stopaj yoktur, 2026’da 22.000 TL‘yi aşarsa ortak Mart 2027’de yıllık beyanname verir (GVK 86/1-d). Örtülü sermaye var mı? KVK 12: ortaklardan ve ortakla ilişkili kişilerden alınan borçların hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte, hesap dönemi başındaki öz sermayenin 3 katını aşan kısmı örtülü sermayedir. Bu kısma ait faiz ve kur farkı gider yazılamaz (KVK 11/1-b); faiz ayrıca dönem sonunda ortağa dağıtılmış net kâr payı sayılır, brüte tamamlanarak %15 stopaja tabi tutulur — ancak faiz fiilen ödenmedikçe stopaj doğmaz (KV Genel Tebliği 12.4.2). Kur farkı kâr payı sayılmaz. Ortağın bankadan aldığı krediyi aynı şartlarla şirkete kullandırması örtülü sermaye sayılmaz (KVK 12/6-b).
| Örnek: dönem başı öz sermaye 2.000.000 TL, ortaktan %39,75 faizle borç 8.000.000 TL | Tutar |
|---|---|
| Örtülü sermaye sınırı (2.000.000 × 3) | 6.000.000,00 TL |
| Örtülü sermaye (8.000.000 − 6.000.000) | 2.000.000,00 TL |
| Yıllık faiz (8.000.000 × %39,75) | 3.180.000,00 TL |
| Gider yazılabilen faiz (6.000.000’a isabet eden) | 2.385.000,00 TL |
| KKEG faiz (2.000.000’a isabet eden) | 795.000,00 TL |
| Ödenmişse kâr payı sayılan brüt tutar (795.000 ÷ 0,85) ve %15 stopaj | 935.294,12 TL → 140.294,12 TL |
Ortaklar cari hesabı nasıl kapatılır?
| Yol | Nasıl | Vergi etkisi |
|---|---|---|
| Kâr dağıtımı | Genel kurul kararı; dağıtılan net kâr payı 131 ile mahsup edilir (570 → 331 → 131) | Brüt kâr payı üzerinden %15 stopaj; ortak, brüt tutarın yarısını (GVK 22/3) 2026’da 400.000 TL’lik sınırı aşarsa beyan eder, stopajı mahsup eder (bkz. huzur hakkı ve kâr payı kıyası) |
| Kâr payı avansı | TTK 509/3 ve Kâr Payı Avansı Tebliği: genel kurul kararı + 3, 6 veya 9 aylık ara bilançoda kâr; avans 131 ile mahsup | Avans ödendiğinde %15 stopaj; yıl sonunda kâr çıkmazsa avans iade edilir |
| Huzur hakkı veya ücret | Ortağa/müdüre tahakkuk eden net huzur hakkı 131’e mahsup | Ücret olarak gelir vergisi ve damga vergisi; şirkete gider — ayrıntı huzur hakkı yazısı |
| Sermaye artırımı (331 için) | Ortağa olan borç, meslek mensubu raporuyla sermayeye eklenir (331 → 500) | Harç ve damga vergisi istisnası sürer; ancak bilanço içi mahsup olduğundan nakdi sermaye artışı indiriminden (KVK 10/1-ı) yararlanmaz |
| Tahsil / ödeme | Ortak borcunu banka yoluyla öder; şirket 331’i dekontla kapatır | Adat, ödeme gününe kadar hesaplanır; kapanış tarihi adat tablosuna işlenir |
Ortağın borcunu kapatmak için şirketten aldığı yeni bir borç ya da ortağın şirkete sermaye koymak üzere şirketten çektiği para çözüm değildir: KV Genel Tebliği’ndeki örnekte, ortağa verilen 1.000.000 TL borç ödenmedikçe aynı ortağın yaptığı 1.000.000 TL’lik nakdi sermaye artışı için indirim uygulanmaz. 2023’teki 7440 sayılı Kanun gibi kasa ve ortaklar cari affı düzenlemeleri süresi dolmuş, tekrarı belirsiz düzenlemelerdir; bakiyeyi affa bırakmak plan değildir.
Sık yapılan hatalar
- Ortağın özel harcamalarını şirket gideri yazmak ve KDV’sini indirmek.
- Adat faizini yıl sonunda tek seferde hesaplayıp geçici vergi dönemlerinde atlamak.
- Adat faizini fatura kesmeden yalnızca gelir yazmak ve ortağın cari hesabına borç kaydetmemek; faturaya KDV eklememek.
- TCMB avans oranının altında “sembolik” faiz uygulamak.
- Aynı ortağın 131 ve 331 bakiyelerini karar olmadan mahsup etmek.
- Ortağın şirketten aldığı borçla sermaye artırıp nakdi sermaye indirimi almaya çalışmak.
- Kâr payını stopajsız “avans” adıyla ödemek; kâr payı avansı da %15 stopaja tabidir.
Sık sorulan sorular
Ortaklar cari hesabına adat faizi hesaplamak zorunlu mu?
Evet. KVK 13’e göre ödünç para verilmesi ilişkili kişiyle mal veya hizmet alım-satımı sayılır; şirketin ortağa faizsiz para kullandırması emsale aykırıdır. Emsal faiz hesaplanıp %20 KDV’li fatura kesilmezse tutar örtülü dağıtılmış kazanç sayılır: kurumlar vergisi, %15 kâr payı stopajı, KDV ve cezalar tarh edilir.
Adat faizinde 2026'da hangi oran kullanılır?
Kanun belirli bir oran vermez; şirket banka kredisi kullanıyorsa kendi kredi faizi (iç emsal), kullanmıyorsa piyasa faizi esas alınır. Uygulamada TCMB avans faiz oranı asgari ölçüdür: 20.12.2025’ten itibaren yıllık %39,75. Oran değişirse adat, oranın geçerli olduğu gün sayısına göre bölünerek hesaplanır.
Adat faizi nasıl hesaplanır?
Her bakiye, o bakiyenin kaldığı gün sayısıyla çarpılır (adat), adatlar toplanır ve toplam adat × yıllık faiz oranı ÷ 36.000 formülüyle faiz bulunur; üzerine %20 KDV eklenir. Örneğin 1.000.000 TL’nin 90 gün kullandırılması: 90.000.000 × 39,75 ÷ 36.000 = 99.375 TL faiz + 19.875 TL KDV.
Ortağa kesilen adat faturasında KDV var mı?
Var. Şirketin kendi kaynağından ortağa para kullandırması finansman hizmetidir ve faiz %20 KDV’ye tabidir; fatura 131 borç / 642 ve 391 alacak şeklinde kaydedilir. Yalnızca bankadan alınan kredinin aynı faiz ve masrafla ortağa aktarılması (yansıtma) KDV’siz yapılır.
Ortağın şirkete verdiği borç için örtülü sermaye sınırı nedir?
Ortaklardan ve ortakla ilişkili kişilerden alınan borçların, hesap dönemi başındaki öz sermayenin 3 katını aşan kısmı örtülü sermayedir (KVK 12). Bu kısma ait faiz ve kur farkı gider yazılamaz; ödenen faiz ortağa dağıtılmış kâr payı sayılıp brüte tamamlanarak %15 stopaja tabi tutulur. Sınırın altındaki borca ödenen faiz gider, ortak için 2026’da 22.000 TL’yi aşarsa beyan edilecek menkul sermaye iradıdır.
Ortak şirketten borç alabilir mi? TTK ne diyor?
TTK 358’e göre pay sahibi, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borcunu ödemedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz; pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ve yakınları hiç borçlanamaz (TTK 395/2). Aykırı şekilde borç verenler 300 günden az olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır (TTK 562/5); hükümler limited şirketlere de uygulanır.
Tek bakışta
| Hesaplar | 131 Ortaklardan Alacaklar (ortak borçlu) · 331 Ortaklara Borçlar (şirket borçlu) · uzun vadeli 231/431 |
|---|---|
| Adat formülü | Bakiye × gün = adat; toplam adat × yıllık oran ÷ 36.000 = faiz; + %20 KDV |
| Emsal oran (2026) | İç emsal: şirketin kredi faizi; yoksa TCMB avans faiz oranı %39,75 (20.12.2025’ten itibaren) |
| Sıklık | En geç her geçici vergi dönemi sonunda fatura (31 Mart, 30 Haziran, 30 Eylül, 31 Aralık) |
| Kayıt | 131 / 642 + 391 (adat faturası); 131 / 102 (çekiş); 770 + 191 / 331 (ortağın ödediği gider) |
| Hesaplanmazsa | KVK 13: faiz KV matrahına eklenir (%25), net kâr payı sayılır → brüt %15 stopaj, KDV %20, vergi ziyaı cezası + gecikme faizi |
| TTK | 358: taahhüt ödenmeden / kâr yokken ortak borçlanamaz; 395/2: pay sahibi olmayan YK üyesi ve yakınları borçlanamaz; 562/5: 300 gün+ adli para cezası; Ltd’de de geçerli (644) |
| Örtülü sermaye | Ortak borçlarının dönem başı öz sermayenin 3 katını aşan kısmı; faiz + kur farkı KKEG; ödenen faiz brüt kâr payı → %15 stopaj |
| Ortağın faiz geliri | Alacak faizi = MSİ; stopaj yok; 2026’da 22.000 TL üstü beyan |
| Kapatma yolları | Kâr payı (%15 stopaj) · kâr payı avansı (genel kurul + ara bilanço) · huzur hakkı/ücret · 331 → sermaye (nakdi artış indirimi yok) · tahsil |
Son güncelleme: 17 Eylül 2026
Kaynaklar: KVK 13, 12, 11 · 1 Seri No.lu Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ (GİB, değişiklikler işlenmiş metin) · 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği bölüm 10.6, 12 ve 13 (GİB mevzuat) · GVK 41, 75, 86, 94 · KDVK 1 · TTK 358, 395, 509, 562, 644 (mevzuat.gov.tr) · Kâr Payı Avansı Dağıtımı Hakkında Tebliğ (RG 09.08.2012/28379) · TCMB Reeskont ve Avans Faiz Oranları (tcmb.gov.tr) · 2026 pratik bilgiler
Son güncelleme: 16.09.2026. TCMB avans faiz oranı değiştiğinde örnek ve oran güncellenir; kurumlar vergisi ve kâr payı stopajı oranları ile 22.000 TL beyan sınırı Ocak 2027’de yenilenecek.
